ಮಂಗಳೂರು: ಧರ್ಮ ನೆಲೆಸಿರುವ ಸ್ಥಳವೇ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ, ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯಲು ನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ದೇಶದ ನಾನಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತಿ, ಧರ್ಮ, ದಾನ, ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ಗಳಿಸಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿಂದೆ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ.
ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಶೈವ, ವೈಷ್ಣವ ಮತ್ತು ಜೈನ ಪರಂಪರೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿರುವುದು. ದೇವರ ಆರಾಧನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅನ್ನದಾನ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಇತಿಹಾಸವು ಸುಮಾರು 800 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಡುಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ.
ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪರಂಪರೆಯ ಕಥನದ ಪ್ರಕಾರ, ಜೈನ ಸಮುದಾಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಬಿರ್ಮಣ್ಣ ಪೆರ್ಗಡೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಅಮ್ಮು ಬಲ್ಲಾಳ್ತಿ ಅವರು ನೆಲ್ಲಾಡಿ ಬೀಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಧರ್ಮದೇವತೆಗಳು ಅವರ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ದೈವಿಕ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಪೆರ್ಗಡೆ ಕುಟುಂಬವು ಧರ್ಮದೇವತೆಗಳ ಆರಾಧನೆಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿತು. ಕಾಳರಾಹು, ಕಾಳರಾಣಿ, ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಎಂಬ ಧರ್ಮದೇವತೆಗಳ ಆರಾಧನೆಯೂ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.
ಕದ್ರಿಯಿಂದ ಧರ್ಮಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ
ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರಂಪರೆಯ ಕಥನದ ಪ್ರಕಾರ, ಧರ್ಮದೇವತೆಗಳ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ಮಂಗಳೂರಿನ ಕದ್ರಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ತರಲು ತೆರಳಿದರು. ಬಳಿಕ ಆ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಆರಾಧನೆ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಇದರೊಂದಿಗೆ ಧರ್ಮಸ್ಥಳವು ಶಿವಭಕ್ತರ ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಶಿವನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜೈನ ಆಡಳಿತ, ವೈಷ್ಣವ ಅರ್ಚಕರು: ಸಾಮರಸ್ಯದ ಅಪೂರ್ವ ಪರಂಪರೆ
ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಜೈನ ಪರಂಪರೆಯ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಕುಟುಂಬವು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅರ್ಚಕರು ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಭಿನ್ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದಿಂದ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮ, ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಈ ಪರಂಪರೆಯೇ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜ ಸ್ವಾಮಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದ ಇತಿಹಾಸ
ಕ್ಷೇತ್ರದ ಐತಿಹ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿ ಅಷ್ಟಮಠಗಳ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖರಾದ ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಹೆಸರೂ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಧರ್ಮಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಶಿವಲಿಂಗದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ‘ಧರ್ಮಸ್ಥಳ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ.
ಈ ಕಥನವು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ.
ಹೆಗ್ಗಡೆ ಕುಟುಂಬದ ಸೇವಾ ಪರಂಪರೆ
ಪೆರ್ಗಡೆ ಕುಟುಂಬದ ಪರಂಪರೆಯು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯರು ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಆಡಳಿತ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರೀ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಅನ್ನದಾನ: ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಮಾನವೀಯ ಸೇವೆಯ ಪ್ರತೀಕ
ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ನದಾನವೂ ಒಂದು. ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಉಚಿತ ಭೋಜನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಭಾಷೆ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡುವ ಪರಂಪರೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.
ಪ್ರತಿದಿನ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಕ್ತರು ಈ ಅನ್ನದಾನದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಸಿದವರಿಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡುವುದು ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಸೇವೆ ಸಾರುತ್ತದೆ.
39 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಬಾಹುಬಲಿ ಪ್ರತಿಮೆ
ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಭಗವಾನ್ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಏಕಶಿಲಾ ಪ್ರತಿಮೆ. ಸುಮಾರು 39 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಜೈನ ಧರ್ಮದ ತ್ಯಾಗ, ಆತ್ಮಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಜೈನ ಪರಂಪರೆಯ ಈ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕವೂ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
ಲಕ್ಷದೀಪೋತ್ಸವದ ವೈಭವ
ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಲಕ್ಷದೀಪೋತ್ಸವವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ. ದೀಪಾಲಂಕಾರ, ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ
ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಮಹತ್ವ ಕೇವಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು, ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಸೇವಾ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.
ಧರ್ಮಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವಾಗ ತಿಳಿದಿರಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿಗಳು
- ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ: ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ.
- ಸ್ಥಳ: ಧರ್ಮಸ್ಥಳ, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ.
- ವಿಶೇಷತೆ: ಜೈನ ಆಡಳಿತ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಅರ್ಚಕರಿಂದ ನಡೆಯುವ ಶಿವಾರಾಧನೆ.
- ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳು: ಲಕ್ಷದೀಪೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ.
- ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು: ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಬಾಹುಬಲಿ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಅನ್ನದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
- ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂದೇಶ: ಧರ್ಮ, ದಾನ, ಸೇವೆ, ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆ.
ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ನಿಜವಾದ ಮಹಿಮೆ ಏನು?
ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಮಹಿಮೆ ಕೇವಲ ಪುರಾತನ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಭವ್ಯವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಡಗಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಮ್ಮದಿ ನೀಡುವುದು, ಹಸಿದವರಿಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡುವುದು, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.
ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ದರ್ಶನದಿಂದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ. ಆ ನಂಬಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ದಾನ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯ ಪರಂಪರೆಯೇ ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.
